Dersom nokon ønskjer å oversetja denne historia, gjer gjerne det.
Helsing Magne
Huldra i Kjerringfjell
I min barndom ,var det noko magisk over skumringstimen på sundagane.besten sat i voggestolen med pipa, ho besta sat i sofaen.Dei berre sat der,og fylgde med på korleis mørket kom sigande.då var det godt å vera der. Ikkje berre mørket, menogså ei underleg ro kom sigande. Ofte snakka dei om gamle dagar, eller fortalde segner og eventyr.
Ein slik sundag, prøvde ho besta å nytta ljoset til strikketøyet sitt, meda eg låg på golvet og pratte med besten, som sat i stolen sin. Han snakka om utslåtta vår i Lyse, som låg mellom Espelandsvatnet og Kjerringafjellet. Eg tykte det var eit underleg namn på eit fjell, og spurte kva det kom av. Han beste svara då at namnet kom av ei hulder, ellergyger, som helt til der i fjellet i gamle dagar. Og kanskje ho gjer det enno., la han ettertenksom til.
Ho besta la vekk sokkane ho strikka på, retta seg opp i sofaen, og såg på han beste gjnnom dei runde brillene sine. Ho lyfte alltid opp augnebrynet på sin spesielle måte. Kanskje var det på grunn av augne problem. Men det gav henne eit altid spørjande nsikt. Slik var det no og.
Men, undrast eg, korleis kunne folk vita at det budde ei hulder der, såg dei henne? Ja, sa han, det gjorde dei. For her i bygda har me eit mystisk landskap, ikkje minst innover på Espelandsdalen, det måtte eg hugsa. Det er så mange krefter som folk før i tida kjende rørde seg her. Men no kan folk lesa og skriva, dei veit so mykje, og dreg så fort forbi på gode vegar, at dei merkar ikkje noko, eller ser noko lenger. Men slik var det ikkje i gamle dagar
Når det gjalt huldra, hadde ein gammal mann ifrå Espeland fortald han segna om dette, då han beste var liten gut. Den gamle mannen hadde kome gjennom tunet på veg heim ifrå Eide. Han var trøytt og tyrst, og hadde sett seg nedpå for å kvila litt, og hadde spurt den vesle guten om han kunne få ei ause med vatn. Det hadde han sagt han skulle finna. Men mor hans hadde sendt med han ut ei skål med surmjølk. Den gamle mannen hadde vorte svært så glad for det, og spurde om han som takk skulle fortelja segna om huldra i Lyse og prestadrengen. Det ville besten gjerne høyra. Men no hugsa han berre omrisset av historia, så han måtte bruka eigne ord. Eg hugsar det ikkje ordrett, eg heller, men slik omtrent fortalde han beste det :
På den andre sida av Espelandsvatnet, rett over for tunet på garden hadde ei huldra ei stor dør i einfjellnakke, som ho i gamle dagar opna ei sjeldan gong. Det var oftast på fine summarskveldar ved solarglad. Då kunne folket på Espeland sjå langt innover i fjellet. Sjølv om det var på andre sida av vatnet, kunne dei skimta fine salar der det lyste i gull og sølv. Difor tok dei til å kalla prestegardsteigen der for Lyse.
På den tida var det her på garden, som då var prestegarden i Granvin, ein staut dreng som heitte Ådne. Ei olsokafta hadde han tenkt seg over til Aurdal i Ulvik. Han hadde lenge vore på friarføter til ei ung enkje der. Dei var no vel forlikte, og einige om å gjera kjent dei var trulova.
Sidan han var godt kjent i området, og ynskte å sjå korleis det sto til i presteslåtta, tok han vegen om sørsida av Espelandsvatnet. Vel framme i Lyse, tok han av seg skreppa si, og sette seg til å eta nista. Etter ei stund høyrde han ein merkeleg og vakker slått. Forundra såg han seg om, og fekk auge på ei stor dør i ein fjellnakke litt ovanfor seg. Rett innanfor sat ei gjente å spela på eit langt strengeinstrument, som låg over fangrt hennar. Ho hadde langt mørkt hår, blå stakk, kvit skjorte og raud vest eller kjoleliv.
På Espeland vart det stor oppstand då dei såg at huldredøra var open.då dei såg ein kar der skjøna sei at dette måtte vera han Ådne i prestegarden.Dei skjøna at dette kunne å gale, og vart einige om at Knut, den eldste son på eit av bruka, og ein dreng, skulle ro over vatnet, for å sjå om dei kunne hjelpa han Ådne. Men dei fekk streng beskjed om ikkje å ropa eller trua huldrefolket på nokon måte.
Men han Ådne, sjølv om han skjøna at ho måtte høyra til dei underjordiske, var ikkje det minste redd. Etter å ha lytta ei stund, reiste han seg stille, og gjekk sakte oppover for å sjå.. Til slutt stod han rett utanfor døra,berre nokre alner vekke frå gjenta. Framleis såg ho ikkje opp, men spela leikande lett på den same slåtten med den underlege rytmen, oppatt og oppatt. Innover i fjellet bak henne såg han store salar, med langbord, oppdekte med skinande fat i gull og sølv, og tenarar som gjekk rundt og dekka på bordet og skifte faklar.
Ute hadde sole gått, og det kom eit kjølig og mørkt drag i lufta, men der inne såg det ljost og varmt ut. Gjennom døra kom det ein underleg røyk svivande, frå faklane som stod i veggen innanfor. Ådne hadde aldri kjent noko liknande før, røyken hadde ein sterk, søt lukt som kunne minna om brent brake. Brått kjende han seg svimmel og forvirra, det var som røyken og rytmen i slåtten fekk det til å gå rundt for han.
Utan å stoppa spelet, såg kvinna opp og smilte til han. I ljoset frå faklane, var augo hennar mørke og glitrande, og tennene var kvite og skein mellom raude lepper. Ho var den vakraste kvinna han nokon sinne hadde sett. Han stod som fjetra, medan lyden av spelet hennar vart sterkare og sterkare og fylte øyro hans. Utan å slutta å spela rytmen, lyfte ho eine handa opp mot andlete sitt, og me ei lita rørsle gjorde ho tegn til at han skulle koma innanfor, alt medan ho smilte. Nølande tok han nokre steg framover. Han kjende lukten av henne den var sterk og søt, nesten som røyken var det, han fekk lyst til å kjenna meir av den.
Brtt såg ho ikkje så ung ut lenger. Andletet hennar var ungt, men augo hennar var lure , som hjå ei gammal taterkvinne, som hadde set alt, gjort alt og viste alle løyndommane i menneskesinnet. Han kvapp til, og tok eit steg attende.
Det mangla no berre ti alner på at karane frå Espelan var framme ved Ådne. Dei prøvde å snakke til han,men røyken la seg som ull i munnen på dei, og dei fekk ikkje fram ein lyd. Då reiste huldra seg, tok nokre steg fram, og la smilande armen om Ådne, og pressa han varsamt innover i døra. Ho snudde andlete mot dei, men smilet hennar endra seg i same sekund til eit taust grin, og den vakre munnen vart til ein diger ulvekjeft. Forskrekka stoppa dei opp, og straks etter gjekk porten i fjellet att, Ådne var vekke. Dei banka på fjellet, men dei høyrde ingen ting. Berre lyden av stein og fjell
Landskapet,som hadde vore så fullt av spenning, ljos og underleg musikk, vart no heilt vanleg og stilt. Berre røyken hekk at, og ein underleg god lukt. Men snart var røyken og lukta vekke også. Dei gjekk taust ned til vatnet, hengte skreppa til Ådne oppi eit tre, rodde heimatt over vatnet.
Dagen etter var det Olsok messe i kyrkja i Granvin. Presten hadde kome frå Kinsarvik der han budde på den tida. Han vart forskrekka då Espelandsfolket fortalde kva som hadde hendt med drengen hans. Han avtala då med ein del folk at dei skulle møta med hestar ved daggry neste morgon. Dei møtte som avtalt. Etter ei kort messe, tok dei ned kyrkjeklokka, og fekk festa den til kløvet på ein av hestane. Så drog dei av gårde.
Dei møtte Espelandsfolket ved Nyastøl, som ligg rett før Lyse. Her stansa dei, og hengte kyrkjeklokka i ein staur som to mann bar mellom seg. Så starta dei i prosesjon det siste stykket inn mot Lyse. Fyrst dei to karane med klokka, så ein mann med tau festa til kolven, slik at han sakte kunne slå tunge slag, så presten som song ei latinsk messe, og resten av folket kom etter og messa så godt dei kunne.
Då dei kom til byte mellom Nyasøl og Lyse vart dei vare med at nokon ropa oppe i nutane. Dei lydde etter. Men kunne ikkje skjøna kva som vart sagt. Stykja i trua, tok dei til å ringa og syngja ekstra sterkt, medan dei heldt auga med fjellsida. Då losna ei stor steinblokk framme i Kjerringafjellet. Den kom i store kast nedover fjelsida. Forferda slepte folket det dei hadde, og la på sprang det fortaste dei kunne mot Nyastøl,berre presten stod att og song med høg røyst.
Kyrkjeklokka fann dei att, men ho hadde fått ei sprekke frå kanten nedover i godset, og den vene malmfulle klangen var borte. Tause sat dei lenge og såg på fjellet som kneiste over dei. Sorgtunge helt presten ei messe ove Ådne, så gjekk dei alle heim til sitt.
No vart han beste sitjande taus ei stund. Ho besta tok til å røra på seg, ho hadde vel tenkt å skrua på ljoset. Eg spurde då om dei såg huldredøra open fleire gonger. Det hadde dei ikkje gjort, sa han, men han Knut hadde seinare kjent det som om han hadde svikta. Kvar Olsok aftan seinare rodde han bort i Lyse og bnka på døra,ogropte etter Ådne. Men det var aldri svar å få.
Mange år seinare, då Knut hadde grått hår og tok til å verta gamal, kom han bort i Lyse ein Olsok aftan .Då høyrde han nokon som ropa på han. I ei skår litt lenger oppe i Lysekammen såg han huldra. Ho hadde blå stakk og raud opplut som før, og såg like ung og frisk ut.
Takk for sist, Knut, sa ho, du fekk ikkje Ådne med deg den gongrn, men no kan du få han. Han ville så gjerne koma i vigsla jord. Så var ho borte.
Då Knut kom opp i skåra der han såg henne, fann han Ådne, som var død. Han var tunn og gammal med langt hår. Kleda var dei same som sist, men om halsen hadde han eit stramt tau. Knut skar av tauet, la jakka si over andletet hans, og reiste av stad for å henta lensmannen.
Men han tok ein stein med seg som han surra tauet rundt, og søkte det midt på vatnet.
Men då presten , som då var ny, fekk sett liket og merket rundt halsen, kom han likevel til at Ådne hadde hengt seg. Dermed kunngjorde han at Ådne ikkje hadde rett til vigsla jord, og det han måtte eiga, skulle tilfalla kyrkja.
Dagen etter, vart liket lagt i ei grav utanfor kyrkjegards gjerdet, utan sakrament eller velsignelse. Berre folket på Espeland møtte fram.